Zmiana ustawienia Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku

19.10.2019 – 19.01.2020 Zmiana ustawienia Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku

Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

współorganizator: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
partnerzy: Muzeum Śląskie w Katowicach; Muzeum Teatralne, Teatr Wielki — Opera Narodowa; Instytut im. Jerzego Grotowskiego
partner filmowy: Filmoteka Narodowa — Instytut Audiowizualny
kurator: Robert Rumas
współpraca merytoryczna: Dorota Buchwald, prof. Dariusz Kosiński, dr hab. Daniel Przastek
współpraca ze strony Zachęty: Julia Leopold oraz Michał Jachuła, Ewa Mielczarek, Aleksandra Zientecka
współpraca ze strony Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego: Paweł Mrowiński
kwerenda i opracowanie materiałów filmowych: Michał Januszaniec
aranżacja wystawy: Robert Rumas
wykonanie makiet: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu
identyfikacja wizualna: Jakub Jezierski
program towarzyszący: Zofia Dubowska, Karolina Iwańczyk, Marta Miś
realizacja: Anna Muszyńska, Krystyna Sielska oraz Andrzej Bialik, Dariusz Bochenek, Remigiusz Olszewski, Grzegorz Ostromecki, Paweł Ostromecki

Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku jest czwartą w historii Zachęty przeglądową wystawą poświęconą scenografii teatralnej. Jej koncepcja to autorska wizja Roberta Rumasa — cenionego artysty wizualnego i scenografa. Kurator wraz z zespołem współpracowników prowadzi widzów przez 100 lat historii, budując narrację wystawy w oparciu o układ problemowo-tematyczny oraz tworząc odniesienia kontekstualne do wcześniejszych i późniejszych zjawisk.

Wystawa w nowym świetle ukazuje najważniejsze zjawiska scenograficzne kształtujące przestrzeń i estetykę przedstawień teatralnych oraz wydarzeń polityczno-społecznych w Polsce. Duży przekrojowy pokaz stanowi nowatorską próbę całościowego przedstawienia procesu ewolucji scenografii: od pierwszej reformy teatru do współczesności, z uwzględnieniem problemów, zjawisk i wynikających z nich reperkusji nieodłącznych dla zrozumienia roli tej dziedziny zarówno w historii polskiego teatru, jak i historii kultury.

Teatr jest czułym instrumentem rejestrującym zmiany społeczno-kulturowego porządku, zaś będąca jego częścią scenograficzność to również narzędzie teatralizowania przestrzeni publicznej — tła i areny wydarzeń, historii w procesie. Scenografia jako medium kształtujące przestrzeń, choć jest efemeryczna, ma nośną funkcję i duży zasięg. Zwykle odbija się szerokim echem w domenie publicznej, dyskursie medialnym; długo pozostaje w pamięci publiczności, a jej przykłady zapisują się na kartach historii. Obojętnie, czy podprogowo subtelna, czy propagandowa, jest zaprojektowanym dziełem dla społecznych rytuałów i sporów światopoglądowych wpisanych w rzeczywistość. Dlatego też wystawa unaocznia rangę, funkcje oraz role społeczne pełnione przez scenografię w przestrzeni artystycznej i w rzeczywistości pozaartystycznej, traktując je jako wspólny obszar funkcjonowania grup i jednostek w szeroko rozumianej kulturze generującej spory, konflikty i kontrowersje.

Pojęcie scenografii społecznej kryje w sobie projektowanie przestrzeni dla wydarzeń o dużym zasięgu i oddźwięku wśród „publiczności”, zgodnie ze scenariuszem przygotowanym stosownie do okoliczności — rozgrywanych na placach, ulicach, w obiektach użyteczności publicznej czy w plenerze. Z tego powodu w obszarze zainteresowań twórców wystawy znajdują się np. uroczystości pogrzebowe, pielgrzymki papieskie, wydarzenia o charakterze patriotycznym, propagandowym, sportowym oraz protesty. Społeczny wymiar scenografii i wiążący się z nim polityczny aspekt wydarzeń reżyserowanych zarówno przez władze państwowe, jak i oddolnie — przez obywateli i widzów sceny publicznej — po raz pierwszy został ukazany razem z historią polskiej scenografii teatralnej, której nie sposób oddzielić od politycznych kontekstów, w jakich powstawały poszczególne projekty.

Choć dążeniem autorów nie jest akademickie podejście do tematu i linearne przedstawienie historii scenografii polskiej z uwzględnieniem przemian plastyki teatralnej, wystawa obejmuje kluczowe wątki wpisane w historię teatru i sprawy, z którymi zmaga się współczesny teatr w szerokim kontekście aktualnych zjawisk kulturowych, politycznych, społecznych.

Wybór prezentowanych na ekspozycji materiałów to także efekt współpracy Zachęty z Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, który prowadził projekt badawczy Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku, realizowany dzięki grantowi z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W połowie 2020 roku nakładem Instytutu Teatralnego zostanie wydana publikacja prezentująca wyniki tych badań.


fot. Edmund Wierciński w roli księdza Piotra w spektaklu Dziady Adama Mickiewicza, reż. Leon Schiller, Teatr Polski w Warszawie, 1934; fot. Stanisław Brzozowski, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego

Przewodnik po wystawie (PJM)

00:00/00:00
Powiązane wydarzenia
  • Grafika wydarzenia: O patrzeniu na ludzką różnorodność i jej postrzeganiu
    19.10.2019 (SOB) 13:00
    O patrzeniu na ludzką różnorodność i jej postrzeganiu
    Wykład dr Katarzyny Ojrzyńskiej
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Oprowadzanie kuratorskie Roberta Rumasa po wystawie „Zmiana ustawienia”
    20.10.2019 (ND) 12:15
    Oprowadzanie kuratorskie Roberta Rumasa po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Wizja
    24.10.2019 (CZW) 18:00
    Wizja
    Oprowadzanie Doroty Buchwald po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    25.10.2019 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    Eksperymenty technologiczne w scenografii
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Teatr w podróży
    27.10.2019 (ND) 12:30
    Teatr w podróży
    Warsztaty rodzinne towarzyszące wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Próba otwarta
    31.10.2019 (CZW) 15:30
    Próba otwarta
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Zaduszki, „Dziady" i scenografia
    03.11.2019 (ND) 12:30
    Zaduszki, „Dziady" i scenografia
    Warsztaty rodzinne towarzyszące wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Wesele
    05.11.2019 (WT) 18:00
    Wesele
    Pokaz filmu towarzyszący wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • Grafika wydarzenia: Spotkanie z Małgorzatą Szczęśniak na wystawie „Zmiana ustawienia”
    07.11.2019 (CZW) 18:00
    Spotkanie z Małgorzatą Szczęśniak na wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Teatr w podróży
    09.11.2019 (SOB) 12:30
    Teatr w podróży
    Warsztaty z cyklu „Co robi artysta?” dla rodzin z dziećmi ze spektrum autyzmu
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Gapienie się – obsesyjne patrzenie na biedę i niepełnosprawność
    12.11.2019 (WT) 18:00
    Gapienie się – obsesyjne patrzenie na biedę i niepełnosprawność
    Wykład prof Lennarda J. Davisa
    Zachęta / sala multimedialna (wejście przez hol główny)Zachęta / sala multimedialna (wejście przez hol główny)
  • Grafika wydarzenia: Zachęta Miga!
    13.11.2019 (ŚR) 18:00
    Zachęta Miga!
    Oprowadzanie w polskim języku migowym po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Patrzeć/zobaczyć
    15.11.2019 (PT) 12:15
    Patrzeć/zobaczyć
    Sztuka współczesna i seniorzy na wystawie „Zmiana ustawienia” | część 1
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Saturday ArtWalk
    16.11.2019 (SOB) 17:00
    Saturday ArtWalk
    Oprowadzanie w języku angielskim
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Scenografia i cienie
    17.11.2019 (ND) 12:30
    Scenografia i cienie
    Warsztaty rodzinne towarzyszące wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Sztuka dostępna
    20.11.2019 (ŚR) 17:00
    Sztuka dostępna
    Spotkanie dla osób niewidomych na wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Zachęta miga rodzinnie!
    23.11.2019 (SOB) 16:00
    Zachęta miga rodzinnie!
    Warsztaty rodzinne w polskim języku migowym po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    24.11.2019 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Performatywne dzieło sztuki
    24.11.2019 (ND) 12:30
    Performatywne dzieło sztuki
    Warsztaty rodzinne towarzyszące wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Strategie upamiętniania niepełnosprawności w przestrzeni publicznej
    25.11.2019 (PN) 18:00
    Strategie upamiętniania niepełnosprawności w przestrzeni publicznej
    Wykład Natalii Pamuły
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • Grafika wydarzenia: Sanatorium pod Klepsydrą
    26.11.2019 (WT) 18:00
    Sanatorium pod Klepsydrą
    Pokaz filmu towarzyszący wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • Grafika wydarzenia: Spotkanie z Witoldem Chmielewskim na wystawie „Zmiana ustawienia”
    28.11.2019 (CZW) 18:00
    Spotkanie z Witoldem Chmielewskim na wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta / sale wystawoweZachęta / sale wystawowe
  • Grafika wydarzenia: Oprowadzanie kuratorskie Roberta Rumasa po wystawie „Zmiana ustawienia”
    30.11.2019 (SOB) 12:15
    Oprowadzanie kuratorskie Roberta Rumasa po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    01.12.2019 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: PokaZ
    02.12.2019 (PN) 19:00
    PokaZ
    Performans (Teatr 21)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: PokaZ
    03.12.2019 (WT) 19:00
    PokaZ
    Performans (Teatr 21)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: PokaZ
    04.12.2019 (ŚR) 17:30
    PokaZ
    Performans (Teatr 21)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: PokaZ
    04.12.2019 (ŚR) 19:30
    PokaZ
    Performans (Teatr 21)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    06.12.2019 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    Eksperymenty technologiczne w scenografii
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Zachęta miga rodzinnie!
    08.12.2019 (ND) 17:00
    Zachęta miga rodzinnie!
    Warsztaty w polskim języku migowym po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia:  Pożegnanie jesieni
    10.12.2019 (WT) 18:00
    Pożegnanie jesieni
    Pokaz filmu towarzyszący wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • Grafika wydarzenia: Zachęta Miga!
    11.12.2019 (ŚR) 18:00
    Zachęta Miga!
    Oprowadzanie w polskim języku migowym po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Próba otwarta
    12.12.2019 (CZW) 15:30
    Próba otwarta
    Teatr 21
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Spotkanie z Mirkiem Kaczmarkiem na wystawie „Zmiana ustawienia”
    12.12.2019 (CZW) 18:00
    Spotkanie z Mirkiem Kaczmarkiem na wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Patrzeć/zobaczyć
    13.12.2019 (PT) 12:15
    Patrzeć/zobaczyć
    Sztuka współczesna i seniorzy na wystawie „Zmiana ustawienia” | część 2
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Awangarda
    13.12.2019 (PT) 17:00
    Awangarda
    W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: (Kłopotliwa) widzialność protez. Design i niepełnosprawność
    16.12.2019 (PN) 18:00
    (Kłopotliwa) widzialność protez. Design i niepełnosprawność
    Wykład Magdaleny Zdrodowskiej
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • Grafika wydarzenia: Golem
    17.12.2019 (WT) 18:00
    Golem
    Pokaz filmu towarzyszący wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Sztuka dostępna
    18.12.2019 (ŚR) 17:00
    Sztuka dostępna
    Spotkanie dla osób niewidomych na wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: W piątek o piątej. Oprowadzenie tematyczne
    20.12.2019 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzenie tematyczne
    Teatr w drodze
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    22.12.2019 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: W piątek o piątej. Oprowadzenie tematyczne
    27.12.2019 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzenie tematyczne
    Scenografia społeczna
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    03.01 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    Polityczność teatru, teatralność polityki
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 05.01 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzanie z przewodnikiem
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 07.01 (WT) 18:00
    Ostatni dzień lata
    Pokaz filmu towarzyszący wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • 10.01 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzanie tematyczne
    Eksperymenty technologiczne w scenografii
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 11.01 (SOB) 17:00
    Saturday ArtWalk
    Oprowadzanie w języku angielskim
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 12.01 (ND) 12:30
    Awangardowy bal karnawałowy
    Warsztaty rodzinne towarzyszące wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 13.01 (PN) 18:00
    Rozmowa bez słów
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 14.01 (WT) 12:15
    Teatr awangardowy.
    Oprowadzanie dla dorosłych 60+ po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 14.01 (WT) 18:00
    Ołtarze papieskie
    Pokaz filmu i dyskusja
    Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)Zachęta / sala multimedialna (wejście od ul. Burschego)
  • 16.01 (CZW) 17:00
    Polski teatr — teatr Polski
    Oprowadzanie autorskie prof. Dariusza Kosińskiego po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 17.01 (PT) 17:00
    W piątek o piątej. Oprowadzenie tematyczne
    Scenografia społeczna
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 18.01 (SOB) 12:15
    Oprowadzanie finisażowe Roberta Rumasa po wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Grafika wydarzenia: Niedzielne oprowadzanie z przewodniczką
    19.01 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzanie z przewodniczką
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 19.01 (ND) 12:30
    Żywa scenografia
    Warsztaty rodzinne towarzyszące wystawie „Zmiana ustawienia”
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 23.01 (CZW) 19:00
    Rewolucja, której nie było
    Spektakl Teatru 21
    Zachęta / sale wystawoweZachęta / sale wystawowe
  • 24.01 (PT) 19:00
    Rewolucja, której nie było
    Spektakl Teatru 21
    Zachęta / sale wystawoweZachęta / sale wystawowe
Powiązane materiały
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    O patrzeniu na ludzką różnorodność i jej postrzeganiu - wykład dr Katarzyny Ojrzyńskiej
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Wizja - oprowadzanie Doroty Buchwald po wystawie
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Spotkanie z Małgorzatą Szczęśniak
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Gapienie się – obsesyjne patrzenie na biedę i niepełnosprawność - wykład prof Lennarda J. Davisa (w języku angielskim)
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Strategie upamiętniania niepełnosprawności w przestrzeni publicznej - wykład Natalii Pamuły
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Spotkanie z Witoldem Chmielewskim
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Spotkanie z Mirkiem Kaczmarkiem
  • mediateka / audio
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    (Kłopotliwa) widzialność protez. Design i niepełnosprawność - wykład Magdaleny Zdrodowskiej
  • Grafika obiektu: Zachęta. Październik, listopad, grudzień 2019
    mediateka / foldery / teksty
    Zachęta. Październik, listopad, grudzień 2019
    Magazyn
  • Grafika obiektu: Zachęta miga rodzinnie. Oprowadzanie  po wystawie i warsztat w polskim języku migowym na wystawie "Zmiana ustawienia"
    mediateka / PJM
    Zachęta miga rodzinnie. Oprowadzanie po wystawie i warsztat w polskim języku migowym na wystawie "Zmiana ustawienia"
    Zaproszenie w PJM
  • Grafika obiektu: Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    mediateka / PJM
    Zmiana ustawienia. Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
    Przewodnik po wystawie (PJM)
  • Grafika obiektu: Zmiana ustawienia
    mediateka / plakaty
    Zmiana ustawienia
    Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku

Informacje

Zmiana ustawienia
Polska scenografia teatralna i społeczna XX i XXI wieku
19.10.2019 – 19.01.2020

Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki
pl. Małachowskiego 3, 00-916 Warszawa
Zobacz na mapie

Godziny otwarcia:
wtorek – niedziela godz. 12–20
czwartek – wstęp wolny    
kasa biletowa czynna do godziny 19.30                                    

 

 

Współorganizator:
Instytut Teatralny

Partnerzy:
muzeum śląskiemuzeum teatralnegrotowski

Partner filmowy:
FINA