Zimna rewolucja Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959

27.05 – 10.10.2021 Zimna rewolucja Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959

Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

kuratorzy: Joanna Kordjak, Jérôme Bazin
współpraca: Michał Kubiak

Projekt jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji z Grantu Wyszehradzkiego w ramach Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Celem funduszu jest rozwój idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.

partnerzy projektu: Muzeum Narodowe i Galeria Narodowa w Budapeszcie; Narodowe Archiwum Filmowe, Praga; Słowacka Galeria Narodowa, Bratysława

Wystawa zrealizowana przy wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.

współpraca: Rumuński Instytut Kultury, Węgierski Instytut Kultury, Instytut Słowacki w Warszawie, Bułgarski Instytut Kultury, Czeskie Centrum Warszawa, Université Paris-Est Créteil, Instytut Adama Mickiewicza

W „zimnym” klimacie lat 50. – narastających napięć międzynarodowych i umacniania się dyktatur komunistycznych – w krajach Europy Środkowo-Wschodniej dokonała się rewolucja społeczna. Była to rewolucja w znaczeniu głębokich przeobrażeń prowadzących do ustanowienia nowych hierarchii społecznych i urzeczywistnienia „dyktatury proletariatu”, ściśle powiązanych z gwałtowną industrializacją i urbanizacją w tej części Europy. 

Kuratorzy wystawy podejmują krytyczną refleksję na temat zachodzących wówczas przemian, obrazując ich skalę i dynamikę za pomocą materiału wizualnego z dziedziny malarstwa, fotografii, filmu, wzornictwa i architektury. Obejmuje on ponad 400 prac z sześciu krajów dawnego bloku wschodniego: Polski, Czechosłowacji, NRD, Bułgarii, Rumunii i Węgier.

Sztukę tamtego okresu sprowadza się na ogół do przepojonych wiarą w świetlaną przyszłość wizerunków radosnych robotników czy heroicznych przedstawień ich pracy, to jednak tylko część produkcji wizualnej socrealizmu. Aby nakreślić jej pełniejszy, bardziej zniuansowany obraz, kuratorzy sięgają po dzieła odbiegające od tych stereotypowych wyobrażeń, często dalekie od propagandowego entuzjazmu, niekiedy naznaczone melancholią czy niepokojem. Podejmują polemikę z utrwalonym przekonaniem, że socrealizm był odciętym od rzeczywistości społecznej „spektaklem, który kreował nową rzeczywistość” (Evgeny Dobrenko). Spośród licznych przedstawień wybierają takie, które dotychczas pozostawały w cieniu, a dziś mogą rzucić nowe światło na surowe realia tamtej epoki. Skupiają uwagę na roli, jaką w tworzeniu socjalistycznego ładu społecznego i dowartościowywaniu nowych elit odgrywały kultura i sztuka. Świadomi rozbieżności między prezentowanymi obrazami a rzeczywistą sytuacją aktorów społecznych śledzą losy robotników (migracje ze wsi do miasta, zdobywanie nowej pozycji zawodowej, określanie na nowo własnej tożsamości) i próbują za pomocą wybranych dzieł uchwycić towarzyszące im emocje: entuzjazm, niepokoje i rozczarowania. Wystawa pokazuje zmieniające się oblicze klasy robotniczej: konflikty i napięcia w obrębie tej niejednorodnej grupy, a także jej niejednoznaczny stosunek do władzy. Jednym z założeń projektu jest także włączenie socrealizmu (nazywanego wielkim Innym XX wieku) w procesy transformacji sztuki XX stulecia i ukazanie go w jego zaskakującej różnorodności i wieloznaczności. 

Tytuł Zimna rewolucja odnosi się oczywiście do kontekstu politycznego zimnej wojny (choć w tamtych czasach pojęcie to nie było w użyciu językach krajów Europy Środkowo-Wschodniej), a przede wszystkim do klimatu zamrożenia politycznego epoki stalinizmu: aktów arbitralnej przemocy i strachu. Określenie „zimny/a” prowokuje także pytania o stopień zaangażowania całego społeczeństwa w rewolucję lat 50. i temperaturę rewolucyjnego zapału, z jakim przystępowano do budowania nowego świata. 

Na wystawie znajdą się prace m.in. takich artystów jak Aurél Bernáth, Walerian Borowczyk, Hans Grundig, Renato Guttuso, Wojciech Fangor, Emil Filla, Arno Fischer, Jiří Kroha, Max Lingner, János Mattis-Teutsch, Andrzej Munk, Evelyn Richter, Willi Sitte, Henryk Stażewski, Władysław Strzemiński, Jiří Trnka, Werner Tübke, Kurt Weiler, Andrzej Wróblewski, Karel Zeman

 

Wystawie towarzyszy publikacja:
Cold Revolution. Central and Eastern European Societies in Times of Socialist Realism, 1948–1959, red. Jérôme Bazin, Joanna Kordjak, Mousse Publishing, Adam Mickiewicz Institute, Zachęta – National Gallery of Art, Warsaw–Milan 2020


Tibor Honty, Letni wieczór, 1952, fotografia, 59.2 × 48.1 cm, uprzejmości dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława 

Wystawy
3/4

Prace na wystawie

  • Zdjęcie pracy Tibor Honty, „Letni wieczór”, 1952, fotografia, 59.2 × 48.1 cm, uprzejmości dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława
    Tibor Honty, „Letni wieczór”, 1952, fotografia, 59.2 × 48.1 cm, uprzejmości dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława
  • Zdjęcie pracy Tadeusz Trepkowski, „Bądź czujny wobec wroga narodu”, 1953, plakat, 97 × 67 cm, dzięki uprzejmości Muzeum Niepodległości, Warszawa
    Tadeusz Trepkowski, „Bądź czujny wobec wroga narodu”, 1953, plakat, 97 × 67 cm, dzięki uprzejmości Muzeum Niepodległości, Warszawa
  • Zdjęcie pracy Ladislav Guderna, „Żołnierze w sali klubowej”, 1952, olej na sklejce, 94 × 149.3 cm, dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława
    Ladislav Guderna, „Żołnierze w sali klubowej”, 1952, olej na sklejce, 94 × 149.3 cm, dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława
  • Zdjęcie pracy Karol Kallay, „Spartakiada”, 1955, fotografia, 59 × 49 cm, dzięki uprzejmości dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława
    Karol Kallay, „Spartakiada”, 1955, fotografia, 59 × 49 cm, dzięki uprzejmości dzięki uprzejmości Słowackiej Galerii Narodowej, Bratysława
Towarzyszące wydarzenia
  • Grafika wydarzenia: Konferencja
    29.01 – 31.01.2020
    Konferencja
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
Powiązane wydarzenia
  • czarno-białe zdjęcie: widok wystawy; na ścianie projekcja z rzędami gimnastyczek; ten sam obraz odbija się w szklanej gablocie.
    30.09 (CZW) 18:00
    Zachęta miga! na wystawie „Zimna rewolucja”
    Zachęta na FKBB 2021
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 03.10 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzania na żywo
    (godz. 12.15 i 13.15)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Widok wystawy. Na ścianie projekcja przedstawiająca rzędy ludzi w białoczarnych sportowych strojach wykonujących te same gesty. Projekcja odbija się w szklanej gablocie na pierwszym planie. Pod ścianami dwie osoby oglądające wystawę.
    03.10 (ND) 12:30
    Spartakiada
    Warsztaty rodzinne (godz. 12.30 i 15)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
Powiązane materiały
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Upowszechnienie kultury w latach 50.: na styku praktyki i ideologii (w języku polskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Poniedziałkowe pałace (architektura i wnętrza socrealistycznych domów kultury w Polsce) (w języku polskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Dyskusja # 5 (w języku angielskim i polskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Reklama w kulturze wizualnej codzienności w komunistycznej Czechosłowacji (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Dyskusja # 6 (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Społeczne podziały klasy robotniczej w latach 50. (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Miejska i wiejska architektura Hunedoary (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Dyskusja # 7 (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Dawne społeczności w nowym świecie: etniczne portrety Lipowan i Tatarów w Rumunii (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    „Kobiety w socjalizmie“. Projekt dokumentalny wschodnioniemieckiej fotografki Evelyn Richter (w języku angielskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Przerwana kariera Anki. Socrealistyczne filmy Joanny Broniewskiej-Kozickiej (w języku polskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Dyskusja # 8 (w języku angielskim i polskim)
  • Grafika obiektu: Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / audio
    Zimna Rewolucja. Europa Środkowo-Wschodnia wobec socrealizmu, 1948–1959
    Podsumowanie (w języku angielskim)
  • mediateka / filmy
    Zimna rewolucja. Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959
    Oprowadzanie kuratorskie Joanny Kordjak (z polskimi napisami)
  • Grafika obiektu: Zimna rewolucja. Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / filmy
    Zimna rewolucja. Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959
    Oprowadzanie kuratorskie Jérôme’a Bazina
  • Grafika obiektu: Zimna rewolucja. Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959
    mediateka / filmy
    Zimna rewolucja. Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959
    Oprowadzanie kuratorskie Joanny Kordjak
  • Grafika obiektu: Kiedy obrazy patrzyły na robotników
    mediateka / foldery / teksty
    Kiedy obrazy patrzyły na robotników
    Joanna Kordjak, Jérôme Bazin

Informacje

Zimna rewolucja
Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej wobec socrealizmu, 1948–1959
27.05 – 10.10.2021

Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki
pl. Małachowskiego 3, 00-916 Warszawa
Zobacz na mapie

Godziny otwarcia:
poniedziałek – niedziela godz. 12–20
czwartek – wstęp wolny    
kasa biletowa czynna do godziny 19.30                                    

 

 

Projekt jest współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji z Grantu Wyszehradzkiego w ramach Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Celem funduszu jest rozwój idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej:
Visegrad Fund

Partnerami projektu są Muzeum Narodowe i Galeria Narodowa w Budapeszcie; Narodowe Archiwum Filmowe, Praga; Słowacka Galeria Narodowa, Bratysława:
hungarian national gallerynarodni filmowysłowacka galeria

Wystawa zrealizowana dzięki wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej:
FWPN

Współpraca: Rumuński Instytut Kultury, Węgierski Instytut Kultury, Instytut Słowacki w Warszawie, Bułgarski Instytut Kultury, Czeskie Centrum Warszawa, Université Paris-Est Créteil, Instytut Adama Mickiewicza:
rumuński instytutwęgierski instytutInstytut Słowackibułgarski instytutCzeskie Centrumculture.pl