SPOJRZENIA 2021. X EDYCJA
15 października – 15 grudnia

 

Archiwum Protestów Publicznych, Krzysztof Maniak, Jana Shostak, Mikołaj Sobczak i Weronika Wysocka — oto tegoroczni laureaci najważniejszego konkursu dla młodych artystek i artystów w Polsce: Spojrzenia. Kładąc nacisk na wsparcie twórców, a nie na rywalizację, organizatorzy postanowili nie przyznawać nagrody głównej. Wszystkie osoby nominowane zostały tak samo wyróżnione.

10., jubileuszowa edycja konkursu w tym roku odbywa się nie tylko po raz ostatni, ale też w zmienionej formule – bez tradycyjnej wystawy konkursowej i gali laureatów.

artyści i artystki: Archiwum Protestów Publicznych, Krzysztof Maniak, Jana Shostak, Mikołaj Sobczak, Weronika Wysocka

Konkurs Spojrzenia, który przez blisko dwie dekady prezentował najistotniejsze w danym momencie zjawiska w sztuce polskiej, w tym roku odbywa się nie tylko po raz ostatni, ale też w zmienionej formule. Wydaje się, że ze względu na dobór tegorocznych finalistów i finalistek jest to edycja wyjątkowa — nie tylko artystycznie. 

„Dlaczego tak mocno przesiąknięty polską rzeczywistością i historią film nieznanego w świecie młodego reżysera zainteresował szefów festiwalu w Wenecji?” — pytano w recenzjach filmu Żeby nie było śladów. Dlaczego akurat teraz Abdulrazak Gurnah został uhonorowany Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury „za bezkompromisową i współczującą penetrację skutków kolonializmu i losu uchodźcy w przepaści między kulturami i kontynentami”? Czy Złota Palma dla filmu Julii Ducournau i Oskar za reżyserię dla Chloé Zhao to przypadek? Dlaczego jury tegorocznego festiwalu Młodzi i Film w Koszalinie zdecydowało się przyznać nagrodę aktorską gender (sic!), a Bartosz Bielenia, odtwórca głównej roli w filmie Boże Ciało Jana Komasy, nominowanym do nagrody Parlamentu Europejskiego Lux, krzyczał na jego forum? Nagrodom filmowym czy literackim towarzyszą gorące dyskusje i corocznie powtarzane zarzuty ich upolitycznienia, w mniejszym stopniu dotyczy to wyróżnień za dokonania w dziedzinie tzw. sztuk wizualnych. A przecież konkursy czy festiwalowe selekcje to nie nie tylko wybory „najlepszych”, ale sposób zwrócenia uwagi na to, co ważne, aktualne, dyskutowane społecznie i polityczne. 

Od 18 lat każda kolejna edycja konkursu Spojrzenia prowokowała krytykę i spekulacje na temat tego, kto powinien był (lub nie) znaleźć się w gronie nominowanych i komu należy się wygrana. Tegoroczne Spojrzenia są nie tylko prezentacją wyjątkowych osobowości artystycznych czy próbą uchwycenia trendów i zjawisk, bowiem w praktykach artystycznych WSZYSTKICH tegorocznych finalistów i finalistek dostrzegamy przede wszystkim żywe reagowanie na dotkniętą kryzysami współczesność. Wybierać spośród nich to tak, jakby decydować, czy najważniejszy jest kryzys klimatyczny, Wolna Białoruś, wykluczenia, zaburzenia emocjonalne czy prawa człowieka. Od pierwszej edycji konkursu w 2003 roku intencją organizatorów było — obok uhonorowania twórców i twórczyń — ukazanie szerokiego i różnorodnego kontekstu młodej sztuki polskiej. Dzisiaj jest on tożsamy z kontekstem społeczno-politycznym. 

Wśród tegorocznych finalistów i finalistek znalazł się 18-osobowy kolektyw fotografów i fotografek tworzący Archiwum Protestów Publicznych — platformę dystrybucji obrazów związanych z napięciami społeczno-politycznymi w Polsce po 2015 roku. A-P-P gromadzi wizualne ślady aktywizacji społecznej, oddolnych inicjatyw sprzeciwu wobec decyzji politycznych, łamania zasad demokracji i praw człowieka. Jest ostrzeżeniem przed rosnącym populizmem, szeroko rozumianą dyskryminacją i kryzysem klimatycznym. 
Naturze i innym gatunkom pole oddaje Krzysztof Maniak, którego twórczość opiera się na działaniach w krajobrazie. Jego prace to najczęściej dyskretne, proste gesty i interakcje z przyrodą rodzinnego Tuchowa. Do tej pory artysta był doceniany za zwracanie uwagi na lokalność i wieś. Dzisiaj szczególnie wybrzmiewa w jego pracach odmienny stosunek do czasu i materialności sztuki, spokój i uważność.
Jana Shostak jest autorką pomysłu, by zamiast stygmatyzującego określenia „uchodźca” wprowadzić do przestrzeni publicznej rzeczownik „nowak/nowaczka”. Od ponad roku codziennie, o godz. 18, współtworzy pomnik czasowy Minuta krzyku dla Białorusi. W swojej najnowszej pracy, spektaklu Krzykucha. Stand Up (For Your Rights) Comedy, ogłasza, że bez śmiechu nie ma rewolucji! 
Temat wykluczeń, pominięć i przemilczeń w odniesieniu do grup społecznie marginalizowanych porusza Mikołaj Sobczak. Artysta łączący w swej praktyce malarstwo, performans i wideo dotyka zagadnienia współczesnej polityki historycznej. W proponowanym przez siebie współczesnym malarstwie historycznym przedstawia wielkich protagonistów ruchu LGBTQ, queerowych i emancypacyjnych środowisk kontrkulturowych i ruchów oporu obok wyimaginowanych postaci i istot rodem z transgresyjnej utopii.
Weronika Wysocka bada m.in. współczesne emocje przetwarzane i sterowane przez media społecznościowe i nową emocjonalność tworzącą się w relacji do rozwijającej się technologii. „Przetwarzanie tych samych treści w social mediach niejako spowodowało synchronizację w odczuwaniu tych samych silnych emocji, które popychały ludzi do działania i wyjścia na ulice. Protesty w 2020 roku w Indiach, Białorusi, Stanach Zjednoczonych czy Polsce nie osiągnęłyby takiej skali bez wiralowej i emocjonalnej mocy social mediów. Jesteśmy zsynchronizowane przez algorytmy” — mówi artystka. 

Jednak to nie ze względu na zaangażowanie nominowanych artystek i artystów czy poruszane przez nich zagadnienia zdecydowaliśmy się w tym roku nie przyznawać głównej nagordy i nie produkować wystawy konkursowej. „Żądamy prawa do rozwoju w warunkach, które są opiekuńcze i wspierające” — napisał w swoim oświadczeniu kolektyw Black Obsidian Sound System nominowany w 2021 roku do Nagrody Turnera. Trwające kryzysy uwidoczniły potrzebę zmian i konieczność stosowania nowych narzędzi. W sztuce może to oznaczać rezygnację z rywalizacji i wsparcie konkretnych praktyk artystycznych. Dlatego tegoroczna edycja Spojrzeń przybierze formę programu publicznego przygotowanego wspólnie z artystami i artystkami. Zaprosimy publiczność do udziału w wycieczkach, warsztatach i działaniach performatywnych. Twórczość nominowanych osób zostanie udostępniona w formie wywiadów, reportaży i materiałów wideo. W tym roku wszyscy finaliści i finalistki otrzymają po 10 000 złotych, a ich wybrane prace zostaną zgłoszone do zakupu do kolekcji Zachęty — Narodowej Galerii Sztuki.

Ostatnia edycja będzie też okazją do przyjrzenia się historii konkursu i przypomnienia ponad 50 finalistów i finalistek. Z perspektywy czasu widać, że Spojrzenia to nie tylko historia polskiej sztuki najnowszej, ale także samej Zachęty, konsolidowania się polskiej sceny artystycznej, rynku sztuki czy wreszcie przemian społeczno-obyczajowych. 

Szczegółowy program wydarzeń ogłosimy wkrótce.

komitet Nominujący: Michał Grzegorzek, Magdalena Komornicka, Marta Kudelska, Piotr Lisowski, Ada Piekarska, Michalina Sablik, Gabriela Warzycka-Tutak
kuratorka: Magdalena Komornicka
współpraca: Joanna Andruszko, Julia Leopold, Marta Miś, Aleksandra Zientecka
identyfikacja wizualna: Karolina Pietrzyk, Tobias Wenig
zdjęcia: Maciej Landsberg
wideo: Marcelina Gorczyńska

Partner
DB

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu
MKiDN

Poznaj laureatki i laureatów
Archiwum Protestów Publicznych

Michał Adamski, Marta Bogdańska, Karolina Gembara, Łukasz Głowala, Marcin Kruk, Agata Kubis, Michalina Kuczyńska, Adam Lach, Alicja Lesiak, Rafał Milach, Joanna Musiał, Chris Niedenthal, Wojtek Radwański, Bartek Sadowski, Karolina Sobel, Paweł Starzec, Grzegorz Wełnicki, Dawid Zieliński

 

Archiwum Protestów Publicznych jest platformą dystrybucji obrazów związanych z napięciami społeczno-politycznymi w Polsce po roku 2015. Gromadzi wizualne ślady aktywizacji społecznej, oddolnych inicjatyw sprzeciwu wobec decyzji politycznych, łamania zasad demokracji i praw człowieka, a więc obrazy, które mogą służyć jako ostrzeżenie przed rosnącym populizmem i szeroko rozumianą dyskryminacją: ksenofobią, homofobią, mizoginią, a także katastrofą klimatyczną. Twórczynie i twórcy Archiwum pragną przedłużyć życie obrazów związanych z konkretnymi wydarzeniami, ponieważ zwykle kończy się ono wraz z ich publikacją na łamach prasy. 

 

Działania Archiwum wynikają z „obowiązku archiwizowania” oraz potrzeby badania wizualności protestów. Zdaniem inicjatorów i inicjatorek pamięć o tych wydarzeniach jest ważna z punktu widzenia troski o przyszłość, a także odgrywa istotną rolę w próbach nakreślenia obrazu obecnej sytuacji społecznej i politycznej. Archiwum jest także gestem solidarności z osobami na co dzień sprzeciwiającymi się łamaniu prawa, dyskryminacji, przemocy. „Nie jesteśmy agencją informacyjną ani obiektywnym podmiotem prasowym – przede wszystkim dlatego, że obiektywność na gruncie narracji to mit wykorzystywany w obecnej dyskusji raczej jako miara przystawania do określonego porządku. Fotografia jest dowodem zaistnienia zjawisk, świadkiem czy opisem, ale wybory stojące za jej wykonaniem i publikacją są subiektywne. Nasza praca i wynikające z niej dalsze działania są efektem naszego zaangażowania” — deklarują członkinie i członkowie A-P-P.

 

archiwumprotestow.pl

 

Przeczytaj wywiad z artystami

Krzysztof Maniak

Praktyka artystyczna Krzysztofa Maniaka (ur. 1990) opiera się na działaniach w krajobrazie. Jego prace to najczęściej dyskretne, proste gesty i interakcje z przyrodą, takie jak gładzenie mchu, kory, śniegu, wchodzenie na drzewa, poszukiwanie odległości pomiędzy dwoma drzewami odpowiadającej długości jego ciała. Artysta tworzy podczas wędrówek po lasach, łąkach i wzgórzach w Tuchowie, gdzie mieszka. Miejsca te są zarówno tłem dla jego działań, jak i materiałem tymczasowych instalacji oraz źródłem rekwizytów używanych w performansach.

 

Absolwent Wydziału Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, od czasu obrony doktoratu w 2018 roku związany z Katedrą Zjawisk Sztuki Intermediów na tej uczelni. Laureat m.in. 14. edycji konkursu Artystyczna Podróż Hestii oraz Grand Prix V Salonu Wiosennego zorganizowanego przez BWA w Tarnowie. Jego prace można było zobaczyć m.in. w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, galerii SALT Ulus w Ankarze, w BWA w Katowicach, BWA w Tarnowie, Galerii Bielskiej BWA, Galerii Biała w Lublinie, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK czy w ramach Kongresu Postartystycznego w Sokołowsku.

Jana Shostak

(ur. 1993) od 2016 roku świadomie używa mediów masowego przekazu jako narzędzia działań artystycznych i aktywistycznych. Zamiast stygmatyzującego określenia „uchodźca” zaproponowała wprowadzenie do przestrzeni publicznej rzeczownika „nowak/nowaczka”. Aby opowiedzieć szerokiej publiczności o nowakach i nowaczkach, zaczęła brać udział w konkursach piękności, czego efektem jest współreżyserowany z Jakubem Jasiukiewiczem film Miss Polonii (w czasie pracy nad nim zdobyła tytuł wicemiss województwa zachodniopomorskiego). Brała udział w protestach w Białorusi w 2020 roku i współtworzy pomnik czasowy Minuta krzyku dla Białorusi (krzyczy codziennie o godz. 18, „do końca rewolucji i o jeden dzień dłużej”). Kiedy zainteresowanie medialne wzbudził jej dekolt, potraktowała go jak transparent z hasłami sprzeciwu wobec reżimu Łukaszenki. Reprezentuje obywatelską inicjatywę Partyzanka. Jest doktorantką na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Używa feminatywów.

Mikołaj Sobczak

(ur. 1989) przygląda się temu, jak polityka, zwłaszcza historyczna, wpływa na losy marginalizowanych grup społecznych i konstruuje rozmaite obszary wykluczeń. W swojej twórczości łączy malarstwo, wideo i performans. 
W pracach performatywnych, często tworzonych we współpracy z Nicholasem Grafią, Sobczak wykorzystuje awangardowe koncepcje powojennego polskiego teatru do rozważań na temat odmieńczości w czasach politycznej radykalizacji. Jego malarstwo jest nasycone teatralnością, odniesieniami do XIX-wiecznych obrazów i wątkami kultury popularnej. Artysta chce tworzyć współczesne malarstwo historyczne, przedstawiając wielkich protagonistów ruchu LGBTQ, queerowych i emancypacyjnych środowisk kontrkulturowych i ruchów oporu obok wyimaginowanych postaci i istot rodem z transgresyjnej utopii. 
Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (dyplom w Pracowni Działań Przestrzennych) i Kunstakademie w Münster. Jest rezydentem w Rijksakademie van beeldende kunsten w Amsterdamie.

 

Przeczytaj wywiad z artystą

Weronika Wysocka

(ur. 1994) w swojej praktyce artystycznej podejmuje kwestie postępu technologii i jego wpływu na człowieka i naturę. Jej wizualne eseje stanowią próbę uchwycenia nowej emocjonalności powstającej na styku świata rzeczywistego i interfejsu. Artystka łączy wideo, instalacje, performans, działania z językiem i wprowadza nowe formy wypowiedzi, czego przykładem jest projekt User X, pomyślany i udostępniony jako konto na Instagramie. 

 

Inicjatorka rezydencji artystycznej dla młodych artystów Turnus Słupsk; założycielka i kuratorka programu end-less. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (dyplom w Pracowni Działań Przestrzennych), studiowała na Universität der Künste w Berlinie i Bezalel Academy of Arts and Design w Jerozolimie. Jej prace były pokazywane m.in. w Zachęcie — Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, TOP Photography Museum Tokio, Backehause Art Complex Miami.
 

Poprzednie edycje konkursu
  • 18.05 – 30.06.2019
    Spojrzenia 2019
    Nagroda Deutsche Bank

    Spojrzenia to najważniejszy w Polsce konkurs kierowany do młodych, ale obecnych już na polskiej scenie artystycznej twórców. Organizowany nieprzerwanie od 2003 roku — co dwa lata — pokazuje najciekawsze występujące na tej scenie zjawiska. 

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 09.09 – 12.11.2017
    SPOJRZENIA 2017
    Nagroda Deutsche Bank

    Spojrzenia 2017 to już ósma edycja konkursu dla młodych polskich artystów organizowanego przez Deutsche Bank Polska S.A. oraz Zachętę — Narodową Galerię Sztuki. W tegorocznych Spojrzeniach biorą udział twórcy urodzeni pomiędzy rokiem 1984 i 1987, reprezentujący różne części Polski, których sztukę łączy jednak zainteresowanie człowiekiem — zarówno jednostkowe, jak i w perspektywie społecznej.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 08.09 – 15.11.2015
    SPOJRZENIA 2015
    Nagroda Deutsche Bank

    Po raz siódmy Deutsche Bank Polska i Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki zapraszają na wystawę konkursową „Spojrzenia 2015 – Nagroda Deutsche Bank”, prezentującą najciekawszych młodych, lecz uznanych już artystów polskich.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 14.09 – 07.11.2013
    SPOJRZENIA 2013
    Nagroda Fundacji Deutsche Bank

    Po raz szósty Fundacja Deutsche Bank, Deutsche Bank Polska i Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki zapraszają na wystawę konkursową Spojrzenia 2013 — Nagroda Fundacji Deutsche Bank, prezentującą najciekawszych młodych, lecz uznanych już artystów polskich. Inaczej niż w poprzednich edycjach finalistów jest pięciu, a wszystkie prace na wystawie to pokazy premierowe.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 20.09 – 13.11.2011
    SPOJRZENIA 2011
    Nagroda Fundacji Deutsche Bank

    Konkurs Spojrzenia – Nagroda Fundacji Deutsche Bank, odbywający się co dwa lata, to prestiżowy projekt wspierający rozwój młodej sztuki polskiej. Dzięki tej inicjatywie możliwe jest wypromowanie w Polsce i za granicą najlepszych twórców młodego pokolenia oraz uhonorowanie najciekawszych postaw artystycznych. Laureatów wyłania międzynarodowe jury.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 19.09 – 15.11.2009
    SPOJRZENIA 2009
    Nagroda Fundacji Deutsche Bank

    To już IV edycja odbywającego się raz na dwa lata konkursu Spojrzenia 2009 — Nagroda Fundacji Deutsche Bank na najbardziej interesujących twórców młodej polskiej sceny artystycznej. Wystawa jest prezentacją siedmiu artystów nominowanych do nagrody, uhonorowaniem ich działalności artystycznej, która w ciągu ostatnich dwóch lat przyciągnęła szczególną uwagę krytyków i kuratorów.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 14.09 – 11.11.2007
    SPOJRZENIA 2007
    Nagroda Fundacji Deutsche Bank

    Tegoroczna wystawa prezentuje wybór siedmiu twórczych podmiotów, których aktywność przykuła naszą uwagę, zachwyciła, zaintrygowała, nie pozostawiła obojętnymi. Większość prezentowanych tu prac łączy dialog z kulturą i postkrytyczny stosunek do polityki i obyczajowości, poszukiwanie i ujawnianie sytuacji absurdalnych i granicznych, przewrotne działania pozostające w związku z rzeczywistością, otwarcie na dialog, poczucie humoru na granicy ironii, dystans do własnej twórczości.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 24.10 – 27.11.2005
    SPOJRZENIA 2005
    Nagroda Fundacji Deutsche Bank

    Latem tego roku, jury złożone z krytyków sztuki i kuratorów nominowało do drugiej edycji nagrody następujących artystów i grupy: Azorro, Michała Budnego, Rafała Bujnowskiego, Anetę Grzeszykowską i Jana Smagę, Macieja Kuraka, Roberta Kuśmirowskiego, Annę Orlikowską. Wystawa zatytułowana Spojrzenia 2005 prezentuje właśnie ich dzieła.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 14.11 – 09.12.2003
    SPOJRZENIA 2003
    Nagroda Fundacji Kultury Deutsche Bank

    Spojrzenia 2003 to pokaz ośmiu młodych artystów polskich nominowanych do nagrody ufundowanej przez Fundację Kultury Deutsche Banku. Jest to w Polsce pierwsza poważna nagroda w dziedzinie sztuk wizualnych (bez ograniczeń ze względu na technikę czy media), ufundowana przez sponsora i przyznawana w dwustopniowych eliminacjach przez grono krytyków, historyków sztuki i artystów.

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta