Nieujarzmione przedmioty. Dzieło sztuki w perspektywie spekulatywnego realizmu
Wykład Marcina Rychtera

Zachęta / sala kinowa (wejście od ul. Burschego)
wstęp wolny

Spotkanie z cyklu Sztuka i filozofia towarzyszące wystawie Magdalena Więcek. Działanie na oko.

Spekulatywny realizm jest pierwszym nurtem filozoficznym o globalnym zasięgu, który ukonstytuował się już w nowym tysiącleciu. Jego przedstawiciele nie przemawiają jednym głosem, różnią ich poglądy, pojęciowość i filozoficzne temperamenty, lecz zgadzają się zasadniczo co do potrzeby wyjścia poza horyzont postmodernizmu, a nawet poza wcześniejszą perspektywę określaną jako „zwrot lingwistyczny”. Zadanie filozofii nie polega, ich zdaniem, na krytycznym odnoszeniu się do dyskursu i mnożeniu jego metapoziomów, lecz na próbie uchwycenia rzeczywistości „nieskorelowanej”, niezależnej od ludzkiego spojrzenia. Filozofia powinna „odwojować” rzeczywistość pozadyskursywną, z której wydziedziczyły ją nauki przyrodnicze. Musi to jednak czynić właściwymi sobie metodami, a więc za pomocą spekulacji. W spekulacji tej zasadniczą rolę odgrywa redefinicja pojęcia „przedmiotu” podważająca nowożytny dogmat, że przedmiot jest zawsze korelatem podmiotu. Quentin Meillassoux wprowadza kategorię „pra-skamieliny”, czyli przedmiotu istniejącego poza jakąkolwiek świadomością, a Graham Harman nazywa wręcz całą swoją twórczość „filozofią zwróconą ku przedmiotom” (object oriented philosophy), choć są to przedmioty niesprowadzalne do ich ludzkiej percepcji, autonomiczne, dziwne, nieprzewidywalne, nieujarzmione.

Idee spekulatywnych realistów — być może zbyt radykalne, aby osadzić się na dobre na gruncie akademickiej filozofii — od samego początku inspirowały artystów, kuratorów i krytyków sztuki. Pod ich wpływem powstały już dziesiątki, o ile nie setki dzieł, wystaw, spektakli, performansów, a nawet realizacji architektonicznych. Brytyjski krytyk Suhail Malik nazwał ten nurt „filozofią kuratorów” twierdząc, że dostarcza on nowego paradygmatu dla rozumienia i uprawiania sztuki. Filozofowie odwzajemniają to zainteresowanie, Harman określił nawet estetykę jako nową „filozofię pierwszą”. Podczas spotkania przyjrzymy się bliżej tym związkom, zastanowimy się, dlaczego nowa filozofia przedmiotu inspiruje sztukę i czy może ona dostarczyć nowych narzędzi do jej opisu.

Marcin Rychter — filozof, eseista, tłumacz (m.in. J. Leara, R. Brassiera, G. Harmana, S. Themersona, W. C. Guthrie’go, W. Audena, D. H. Lawrence’a, S. Armitage’a), redaktor kwartalnika „Kronos”, współpracownik miesięcznika „Literatura na Świecie”, twórca autorskich programów nauczania filozofii wdrażanych na Uniwersytecie Warszawskim i w Muzeum Łazienki Królewskie, muzyk i producent muzyczny. Obecnie zajmuje się badaniem filozoficznych aspektów przemian kulturowych dokonujących się za sprawą rozwoju techniki komputerowej.  

Sztuka i filozofia to cykl wykładów i seminariów organizowanych we współpracy z Instytutem Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego.

prowadzenie: dr Monika Murawska, dr Mateusz Salwa, dr Piotr Schollenberger

Terminy pozostałych wykładów: środy godz. 17
9.03; 23.03; 6.04; 20.04; 4.05; 18.05; 1.06; 8.06

Wydarzenie towarzyszące wystawie
  • 16.02 – 13.04.2016
    Magdalena Więcek
    Działanie na oko

    Działanie na oko Magdaleny Więcek to kolejna w Zachęcie monograficzna prezentacja twórczości polskiej rzeźbiarki XX wieku. Wystawy takich artystek jak Alina Szapocznikow, Alina Ślesińska czy Barbara Zbrożyna ujawniały doniosłość ich poszukiwań i uniwersalność dzieł, a także proces budowania niezależności twórczej kobiet, w który wpisuje się również sztuka Magdaleny Więcek (1924–2008).

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
Powiązane materiały
  • mediateka / audio
    Nieujarzmione przedmioty. Dzieło sztuki w perspektywie spekulatywnego realizmu
    Wykład Marcina Rychtera z cyklu „Sztuka i filozofia”
Nadchodzące wydarzenia
wszystkie
  • Zdjęcie, sylwatka artysty na tle białej ściany w galerii.
    05.02 (ND) 12:15
    Stasys Eidrigevičius !Reakcje
    Oprowadzanie kuratorsko-autorskie po wystawie
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • widok wystawy, osoba robiąca zdjęcie telefonem jednej z prac na ścianie.
    05.02 (ND) 13:15
    Niedzielne oprowadzania po aktualnych wystawach
    (godz. 13:15 i 15:15)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 09.02 (CZW) 18:00
    „Po co nam Kulisiewicz?”
    Oprowadzanie dr Anny Manickiej
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • Marmurowy blat zastawiony buteleczkami z ciemnego szkła. Są różnej wielkości, mają szklane korki i opisane papierowe etykiety.
    11.02 (SOB) 16:00
    SZTUKA DOSTĘPNA X polasense.
    Warsztaty DLA OSÓB NIEWIDOMYCH NA WYSTAWIE „kulisiewicz. lapidarne piękno"
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta