Rozmowa z Urszulą Forczek-Brataniec i Kasprem Jakubowskim. Prowadzenie: Dorota Leśniak-Rychlak („Autoportret”).

Zapraszamy na rozmowę o potencjale miejsc bezużytecznych, często zaniedbanych, pozostawionych samym sobie, takich, z których człowiek się wycofał. Francuski architekt krajobrazu Gilles Clément w swoim Manifeście trzeciego krajobrazu wskazuje na głębokie znaczenie nieużytków jako źródeł różnorodności biologicznej, ale też „przestrzeni niewyrażającej władzy, ani uległości wobec władzy”.

W centrum uwagi w rozmowie znajdą się przestrzenie z definicji nie dziewicze, gdyż naznaczone śladami ludzkiej działalności, a jednak leżące na uboczu, zapomniane i najczęściej niedostrzegane, wręcz niewidzialne. Ich niewidoczność nie wynika z tego, że leżą gdzieś daleko. Mogą wprawdzie znajdować się poza miastem, ale występują też na przedmieściach lub w samym mieście. Nie są to miejsca puste, bo różne mniej lub bardziej przypadkowe obiekty i przedmioty występują w ich obrębie, nie są też pozbawione obecności ludzkiej. Często są ekologicznie zabrudzone, estetycznie nijakie lub wręcz brzydkie i nieciekawe, a jednak pociągające, niesamowite, wyzwalające. Z punktu widzenia tradycyjnego projektowania są właściwie bezużyteczne. Porozmawiamy o tym, że to właśnie „bezużyteczność” takich obszarów stanowi wartość szczególnie w czasie katastrofy klimatu.

Urszula Forczek-Brataniec – architektka, architektka krajobrazu, absolwentka Politechniki Krakowskiej, doktor habilitowana nauk technicznych w specjalności Architektura Krajobrazu, wykładowczyni Politechniki Krakowskiej. Sekretarz Generalny IFLA Europe  w latach 2016–2020, członkini Rady Naukowej Pienińskiego Parku Narodowego, Prezydium PPN oraz wieloletnia członkini zarządu Stowarzyszenia Architektury Krajobrazu (SAK). Współpracuje z biurem eM4 Pracownia Architektury Brataniec w zakresie projektowania przestrzeni publicznych i zieleni. Autorka studiów i analiz krajobrazowych oraz dwóch monografii z tego zakresu: Widok z drogi, krajobraz w percepcji dynamicznej 2008, Przestrzeń widziana. Analiza widokowa w planowaniu i projektowaniu krajobrazu 2018 (nagroda Gaudeamus). Kuratorka międzynarodowych wystaw architektury krajobrazu: wystawy krajów wyszehradzkich CLAV 2012, 2015 oraz wystawy IFLA Europe 2018.  Współautorka nagradzanych i publikowanych  projektów min.: Rewitalizacja Starówki Miasta Gorlice (Nominacja Public Space 2014, publikacja Landscape Architecture Europe 2015), Plac targowy w Mszanie Dolnej ( nominacja Mies van der Rohe Award 2015).

dr inż. Kasper Jakubowski – architekt krajobrazu, edukator przyrody, związany z trzecim sektorem. Współzałożyciel i prezes Fundacji Dzieci w Naturę. Prowadzi mikrowyprawy dla rodzin po nieużytkach i przyrodzie miast. Propaguje ideę kształtowania i udostępniania nieużytków jako przyjaznych miejsc spotkania z lokalną przyrodą (Stacja Natura). Autor licznych artykułów i audycji na temat czwartej przyrody, udostępniania przyrody i nowoczesnej edukacji ekologicznej w środowisku miejskim czy syndromu deficytu natury. Współautor popularnych spacerowników po miejskiej, dzikiej przyrodzie i nieużytkach. Ostatnio wydał ebooka o czwartej przyrodzie i jej potencjale dla zieleni miejskiej.

dr Dorota Leśniak-Rychlak – redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret” (od 2007 roku, wyd. Małopolski Instytut Kultury). Założycielka i prezeska Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw architektonicznych, m.in.: Figury niemożliwe (Pawilon Polski na XIV Biennale Architektury w Wenecji), Wreszcie we własnym domu. Dom polski w transformacji (Festiwal Warszawa w Budowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej). Inicjatorka i redaktorka wydań publikacji z kanonu teorii i praktyki architektonicznej, m.in. Peter Zumthor, Myślenie architekturą (Kraków: Karakter 2008), Juhani Pallasmaa, Oczy skóry (Kraków: Instytut Architektura 2012) oraz Juhani Pallasmaa Myśląca dłoń (Kraków: Instytut Architektury, 2016), a także redaktorka: Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektonicznej 1918–1981 (Kraków: Instytut Architektury 2018). Ostatnio opublikowała książkę Jesteśmy wreszcie we własnym domu poświęconą przemianom mieszkaniowym w Polsce w okresie transformacji.