Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

artystka: Karolina Wiktor
kuratorka: Katarzyna Kołodziej-Podsiadło
architektura wystawy: arch. Maciej Sierpień (Kibera Studio)
partner wystawy: Centrum Sztuki Włączającej / Teatr 21
prace: Iga Wiktor-Rypson, Konrad Kordas, Wiktoria Kuchta, Lidia Magiera, Paweł Mendera, Piotr Pryk, Aneta Szymaszek, Agata Wajda, Małgorzata Walaszczyk

Jak porozumiewać się ze światem, gdy choroba uniemożliwia dotychczasowe formy komunikacji? Jak kobiety z niepełnosprawnościami doświadczają macierzyństwa? Jak stawać się matką w procesie rehabilitacji? I co znaczy „odzyskać głos” w świecie, który nie zna twojego alfabetu?

Karolina Wiktor odpowiada na te pytania w Kartografii macierzyństwa. Artystka po raz pierwszy w swojej twórczości podejmuje temat macierzyństwa z perspektywy kobiety doświadczającej poudarowej afazji, zabierając głos w sprawie rodzicielstwa kobiet z niepełnosprawnościami. W centrum narracji znajduje się relacja matki z afazją i jej córki, w której codzienne gesty, domowe rytuały oraz wypracowywanie nowych form porozumiewania się stają się jednocześnie procesem rehabilitacji. Kiedy artystkę zawiodło słowo, pojawiły się rysunek, znak, gest, rytm i dźwięk. Wspólnie z córką Igą stworzyły EDUKACYJNĄ WSPÓLNOTĘ BLISKOŚCI MATKI I CÓRKI — przestrzeń konstruowaną w oparciu o wzajemne uczenie się, uważność i troskę. Dziecięce rysunki działają na wystawie jak punkty na mapie macierzyństwa, które dla Karoliny Wiktor stało się procesem odzyskiwania sprawczości i miejsca w świecie.

Wystawa porusza kwestie widzialności, komunikacji i możliwości rozwoju osób z neurologicznymi niesprawnościami. Jest efektem ponad piętnastoletniej praktyki artystycznej, w której mierzenie się z kryzysem ciała dało początek nowemu językowi. Wiktor rozwija myślenie o sztuce jako narzędziu opisu doświadczeń ciała i umysłu, a zarazem sposobie przekraczania ich ograniczeń. Powracającym motywem narracji wystawy jest Czcionka Braku — stworzona przez artystkę w czasie afazji, kiedy zapisywane przez nią litery były niekompletne i nieczytelne.

Ekspozycja ma strukturę otwartą. Jej nieodłączną część stanowią gesty obecności: działania, spotkania i warsztaty — dzięki czemu funkcjonuje ona jako dynamiczna mapa zarówno osobistych śladów, jak i zbiorowych doświadczeń. Odwiedzający mają również możliwość bezpośredniego kontaktu z wybranymi pracami — poprzez dotyk i rysowanie.

Kartografia macierzyństwa rozwija wątki zapoczątkowane przez artystkę w Zachęcie w 2014 roku, podczas konferencji Kultura i neuronauka poświęconej różnym aspektom funkcjonowania mózgu. W ramach wystawy Wiktor kontynuuje także działania jako animatorka spotkań w ramach projektu NeuroUżyteczna, który ma na celu uaktywnić i uspołecznić osoby różnorodnie sprawne.

Wystawie towarzyszą wydane przez Zachętę książki: Kartografia macierzyństwa (2026) oraz poprawione i uzupełnione drugie wydanie książki Wołgą przez Afazję (2014), dostępne w Księgarni Artystycznej Zachęty.

Karolina Wiktor — artystka wizualna, autorka i twórczyni projektu NeuroUżyteczna, wspierającego osoby po udarze mózgu. Laureatka Nagrody Katarzyny Kobro (2017). W latach 2001–2013 współtworzyła z Aleksandrą Kubiak duet performerski Grupa Sędzia Główny. W 2009 roku, po pęknięciu tętniaka i udarach, jej droga artystyczna nabrała zupełnie nowego kierunku. Dziś zajmuje się poezją wizualną i konkretną oraz tworzy autorską Czcionkę Braku. W swojej twórczości łączy wiedzę o mózgu, kognitywistyce i neuronauce z doświadczeniem odbiorcy. Współtworzyła w Zachęcie konferencję i warsztaty Kultura i neuronauka. W 2020 roku na zaproszenie Fundacji Teatr 21 zrealizowała performatywny film Niezbędnik Afazjanina. Prowadziła blog afazja.blogspot.com, a obecnie prowadzi poezjawizualna.blogspot.com. Jest autorką książek Wołgą przez Afazję (2014), graficznego poematu Pusto-stan nienawiści (2019) i Kartografii macierzyństwa (2026)