Miejsce: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie, sala kinowa (wejście przez wystawę)
Dla kogo: osoby pracujące w kulturze, dostępności, edukacji i projektowaniu oraz wszystkie osoby zainteresowane tematyką neuroróżnorodności
Czas trwania: 5 godzin, 9:00–14:00
Punkt wyjścia: wystawa Karolina Wiktor. Kartografia macierzyństwa
Wstęp: bezpłatny, obowiązują zapisy przez formularz na stronie
Limit miejsc: 65
Dostępność: wydarzenie dostępne architektonicznie; dostępność komunikacyjno-informacyjna dostosowana do potrzeb uczestników; zgłoszenie potrzeby tłumaczenia na PJM, audiodeskrypcji, asysty lub innych udogodnień w formularzu do 20 kwietnia 2026 r.
Więcej informacji: Emilia Rudzka, e.rudzka@zacheta.art.pl, tel. 887 036 195 (kontakt SMS oraz wideorozmowa w PJM)

Seminarium poświęcone jest dostępności rozumianej nie jako zestaw technicznych rozwiązań, lecz jako relacja, proces i praktyka troski, osadzona w realnych doświadczeniach osób neuroróżnorodnych, z niepełnosprawnościami i osób opiekujących się. Punktem wyjścia do wspólnej refleksji i pracy będzie wystawa Kartografia macierzyństwa Karoliny Wiktor - interdyscyplinarny, otwarty projekt badający doświadczenie macierzyństwa osoby z afazją oraz mechanizmy widzialności, komunikacji i sprawczości osób neurologicznie niesprawnych.  

Wystawa ukazuje macierzyństwo jako przestrzeń intensywnej pracy poznawczej, emocjonalnej i językowej, w której codzienne próby porozumienia stają się jednocześnie procesem rehabilitacji, odzyskiwania głosu i redefinicji ról społecznych. Relacja matki z afazją i jej córki odsłania napięcia między normatywnymi modelami komunikacji a realnymi, często fragmentarycznymi formami bycia w świecie. Ta perspektywa okazuje się kluczowa dla seminarium -umożliwia analizę projektowania przez pryzmat doświadczeń użytkownika. 

Podczas seminarium uczestnicy i uczestniczki przyjrzą się:  

• neuroróżnorodności jako naturalnemu spektrum funkcjonowania poznawczego i komunikacyjnego,  
• afazji i innym różnicom neurologicznym jako doświadczeniom wpływającym na odbiór przestrzeni, języka, informacji i relacji,  
• dostępności jako praktyce współtworzenia - elastycznej, negocjowanej i sytuacyjnej,  
• projektowaniu (przestrzeni, wystaw, procesów edukacyjnych, komunikacji) w sposób, który uwzględnia zmienność, nieciągłość i wielość sposobów bycia.  

Seminarium ma charakter interdyscyplinarny i partycypacyjny. Łączy elementy:  

• wspólnego czytania i interpretowania wystawy jako „mapy doświadczeń”,  
• krótkich wprowadzeń teoretycznych (neuroróżnorodność, projektowanie dostępne, język prosty, sensoryczność),  
• dyskusji opartej na przykładach i studiach przypadków,  
• refleksji nad własnymi praktykami zawodowymi i instytucjonalnymi.  

Szczególna uwaga zostanie poświęcona pytaniom:  

• jak projektować komunikację i przestrzeń, która nie zakłada jednego „właściwego” sposobu rozumienia,  
• jak tworzyć warunki sprzyjające regeneracji, koncentracji i poczuciu bezpieczeństwa,  
• jak unikać przemocy normy w języku, narracjach i rozwiązaniach projektowych,  
• jak myśleć o dostępności jako procesie ciągłym, a nie jednorazowym wdrożeniu.  

Seminarium adresowane jest do osób pracujących w kulturze, edukacji, projektowaniu, architekturze, komunikacji, animacji społecznej oraz wszystkich zainteresowanych pogłębionym, empatycznym podejściem do dostępności i neuroróżnorodności. Nie wymaga specjalistycznej wiedzy - punktem wspólnym jest gotowość do rozmowy.  

W duchu Kartografii macierzyństwa każde spotkanie traktowane jest jako kolejny punkt na mapie - chwilowy, niezamknięty, współdzielony. Seminarium nie oferuje gotowych recept, lecz skłania do zadawania pytań dotyczących projektowania odpowiedzialnych rozwiązań. 

HARMONOGRAM WYDARZENIA 

Moderacja: Emilia Rudzka, Katarzyna Kołodziej-Podsiadło, Karolina Wiktor 

8:30–9:00 Rejestracja uczestników

9:00–9:35 Oprowadzanie na wystawie Karolina Wiktor. Kartografia macierzyństwa 
Karolina Wiktor, Katarzyna Kołodziej-Podsiadło 

9:35–10:10 Dlaczego rączki znalazły się w Zachęcie 
Prof. Czesława Frejlich, Piotr Pryk, Paweł Mendera 

10:10–10:25 Przerwa kawowa 

10:25–11:00 O projekcie „Dostępna Ginekologia” 
Izabela Sopalska, Fundacja Kulawa Warszawa 

11:00–11:35 Działania z osobami neuroróżnorodnymi 
Justyna Lipko-Konieczna, Centrum Sztuki Włączającej / Teatr 21 

11:35–12:10 Własne Pokoje – co daje nam asystencja osobista w instytucji kultury 
dr Pamela Bożek, Emilia Rudzka, Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki 

12:10–12:25 Przerwa kawowa 

12:25–13:00 Neuroprojektowanie – dobre praktyki 
dr Joanna Beck, dr Monika Weychert, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki 

13:00–14:00 Dostępność dla osób neuroróżnorodnych w Polsce – stan obecny i wyzwania + podsumowanie 
Osoby uczestniczące w seminarium 

^{W trakcie planowania wizyty w Zachęcie zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi dostępności: www.zacheta.art.pl/wizyta/dostepnosc}

^{Prosimy o zgłaszanie indywidualnych potrzeb co najmniej trzy dni przed planowanym seminarium za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego lub bezpośrednio do koordynatorki dostępności, Emilii Rudzkiej: e.rudzka@zacheta.art.pl, tel. 887 036 195 (możliwy kontakt SMS oraz wideorozmowa w PJM).}