Lalka — narzędzie awangard i eksperymentów teatralnych
Oprowadzanie Karoliny Czerskiej po wystawie „Lalki: teatr, film, polityka”

Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki
wstęp w cenie biletu, zbiórka w holu głównym

Lalki, kukiełki i marionetki zostają w latach 30. XX wieku wykorzystane przez twórców teatralnych jako narzędzie eksperymentu artystycznego. Współtwórcy teatru Cricot, który działał w Krakowie od 1933 roku, organizowali przedstawienia lalkowe przeznaczone dla robotników. Odbywały się też pokazy szopek politycznych, w których grali żywi aktorzy w „lalkowych”, nieruchomych maskach. Twórcami masek dla Cricot byli m.in. Maria Jarema i Henryk Wiciński; Wiciński jednocześnie współpracował z łódzkim środowiskiem lewicowych artystów i tworzył projekty dla teatru lalkowego. Niemal w tym samym czasie Tadeusz Kantor, wówczas student krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, przygotowywał swoją pierwszą realizację teatralną Śmierć Tintagilesa, w której symbolistyczny tekst Maurice’a Maeterlincka zyskał nowoczesną oprawę inspirowaną Bauhausem. Kantor wyraźnie rozróżniał w tym spektaklu marionety i lalki, nadając im odmienne znaczenia.

W tych działaniach teatralnych międzywojnia „lalkowa awangarda” czerpała zarówno z rodzimego folkloru, jak i z artystycznie radykalnych propozycji twórców zagranicznych.

 

Karolina Czerska — doktor literaturoznawstwa, pracuje w Instytucie Filologii Romańskiej UJ i w Ośrodku Badań nad Awangardą Wydziału Polonistyki UJ. Jest badaczką historii teatru europejskiego XX i XXI wieku, ze szczególnym uwzględnieniem plastyki i muzyczności sceny. Ponadto zajmuje się współczesną literaturą frankofońską oraz relacjami między tradycją a eksperymentem w sztuce XX i XXI wieku. Autorka książki Tadeusz Kantor i Maurice Maeterlinck. Dramaturgie istnienia (w druku). Redaktorka i współredaktorka tomów Cricot idzie! / Cricot is coming! (2018), Performatywność reprezentacji (2013) i „Les cordonniers” de Tadeusz Kantor / „Szewcy” Tadeusza Kantora (2010).  Kuratorka wystawy Cricot idzie! (Cricoteka 2018). Opracowuje biografię artystyczną Józefa Jaremy.

 

Wydarzenie towarzyszące wystawie
  • 19.03 – 30.06.2019
    Lalki: teatr, film, polityka

    Niewinna i groźna, zawieszona pomiędzy żywym a martwym, ruchomym i nieruchomym, ludzkim i nieludzkim — lalka teatralna — budzi fascynacje. Ale spotkanie z nią, wbrew zdrowemu rozsądkowi, wywołuje w nas również niepokój i uświadamia, że ludzka wyższość nad światem materialnym nie jest niczym pewnym…

    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
Nadchodzące wydarzenia
wszystkie
  • 20.03 – 22.03.2026
    Biegniesz? Zajrzyj do Zachęty
    20. Półmaraton Warszawski
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 21.03 (SOB) 12:30
    Jak rzeźbić słowa?
    Warsztaty skierowane do rodzin z dziećmi w spektrum autyzmu     
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 21.03 (SOB) 17:00
    Between Matter and Form: Abstraction and Figuration in Needle Felting
    Open workshop in English for adults
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 21.03 (SOB) 18:00
    Słuchać to nie znaczy zawsze to samo – koncert z gadułą
    Cykl koncertów
    Zachęta | wejście od ul. Burschego (schodami w dół)Zachęta | wejście od ul. Burschego (schodami w dół)
  • 22.03 (ND) 10:45
    Joga w Zachęcie
    Zachęta | Sala MatejkowskaZachęta | Sala Matejkowska
  • 22.03 (ND) 12:15
    Niedzielne oprowadzania po aktualnych wystawach
    (godz. 12:15 i 14:15)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 22.03 (ND) 12:30
    Jak rzeźbić słowa?
    Warsztaty rodzinne (godz. 12:30 i 14)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 24.03 (WT) 17:00
    Warsztaty z dziergania
    Krystyna Wojtyna-Drouet. Ja dla siebie nie istnieję
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 25.03 (ŚR) 18:00
    Se(a)ns sztuki
    Jaś Fasola: Totalny Kataklizm (reż. Mel Smith, 1997)
    Zachęta | wejście od ul. Burschego (schodami w dół)Zachęta | wejście od ul. Burschego (schodami w dół)
  • 25.03 (ŚR) 18:00
    Nauka tkania na ramce. Warsztaty mistrzowskie z Joanną Lohn-Zając
    Warsztat towarzyszy wystawie Krystyna Wojtyna-Drouet. Ja dla siebie nie istnieję.
    Galeria Test, Marszałkowska 34/50, 00-554 WarszawaGaleria Test
  • 26.03 (CZW) 12:15
    Czwartkowe oprowadzania po aktualnych wystawach
    (godz. 12:15 i 17:30)
    Zachęta – Narodowa Galeria SztukiZachęta
  • 26.03 (CZW) 16:00
    Wizyta studyjna w farbiarni i pracowni tkactwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
    Wydział Malarstwa ASP, Krakowskie Przedmieście 5, 00–068 WarszawaWydział Malarstwa ASP, Krakowskie Przedmieście 5, 00–068 Warszawa