Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki

kuratorki: Katarzyna Kołodziej-Podsiadło, Joanna Kordjak oraz Julia Marchand
Osoby artystyczne biorące udział w wystawie i programie publicznym: Mohamed Bourouissa, Dasha Chechushkova & fra fra fra, Chiki, fantastic little splash, Aneta Grzeszykowska, Eva Koťátková, Ania Nowak, Marta Romankiv i Weronika Zalewska, Liselor Perez, Anhar Salem, Magda Szpecht, Jaśmina Wójcik, Gisèle Vienne i inne

Dojrzewanie to uniwersalna opowieść o stanie umysłu – kruchości, wstydzie i szukaniu sensu – w której mogą odnaleźć się zarówno osoby nastoletnie, jak i dorosłe.

W jaki sposób sztuka współczesna opisuje czas przejścia od dzieciństwa do dorosłości i problemy, z którymi mierzą się dziś osoby nastoletnie? Czy narzędzia artystyczne mogą im pomóc w budowaniu relacji i tworzeniu alternatywnych form komunikacji w chaotycznym świecie natłoku obrazów i informacji? Czy są w stanie dać realne wsparcie w przeżywanych przez nich kryzysach emocjonalnych i przywrócić poczucie sprawczości?

Wspólnym wątkiem prezentowanych na wystawie filmów, instalacji i obiektów jest doświadczenie dojrzewania w realiach współczesnego, globalnego świata. Z jednej strony, wojna tocząca się w bliskim sąsiedztwie i katastrofa klimatyczna, która wzmacnia w nich przeświadczenie o braku pewnej przyszłości, z drugiej, doświadczana na co dzień przemoc rówieśnicza i systemowa, będąca jedną z głównych przyczyn kryzysu zdrowia psychicznego. I wreszcie chaos wynikający z natłoku obrazów, fake newsów i nieustająca presja wywierana przez media społecznościowe.

Zaproszeni do wystawy artyści, artystki i osoby artystyczne przyglądają się granicom między dzieciństwem a dorosłością. Laserowa opera Matta Copsona Coming of Age opowiada o procesie dorastania i towarzyszących mu egzystencjalnych niepokojach. Inne prace dotykają takich problemów jak trudność z akceptacją swojej cielesności czy poszukiwanie tożsamości seksualnej połączone ze wstydem i lękiem przed oceną i odrzuceniem. Powracającym tematem jest samotność, wycofanie, a jednocześnie tęsknota za przynależnością do grupy. Gisèle Vienne i Mohamed Bourouissa zwracają uwagę na narzędzia systemowej przemocy wykorzystywane w strukturach rodzinnych i społecznych, które służą pozbawieniu osób nastoletnich głosu i sprawczości, podkreślając jednocześnie ogromny polityczny potencjał tej marginalizowanej grupy społecznej. Anhar Salem podejmuje temat cyberprzemocy, a Magda Szpecht w swojej interaktywnej instalacji, a także kolektyw fantastic little splash w ramach warsztatów realizowanych w trakcie wystawy skupiają się na współczesnych zagrożeniach, jak np. polityczna manipulacja poprzez media społecznościowe, jednocześnie wskazując możliwości świadomego i twórczego wykorzystania narzędzi cyfrowych.

Punktem wyjścia dla wystawy było pytanie o rolę instytucji kultury i narzędzi artystycznych jako niosących realne wsparcie osobom nastoletnim wobec poważnego kryzysu zdrowia psychicznego tej grupy wiekowej, przy jednoczesnej niewydolności systemu opieki psychiatrycznej i psychologicznej oraz kryzysu systemu edukacji. Chodziło o stworzenie przestrzeni, w której głosy osób nastoletnich mogą wybrzmieć na różne sposoby. Dlatego szczególne miejsce zajmują tu realizacje stworzone kolektywnie przez nich we współpracy z artystkami: Martą Romankiv i Weroniką Zalewską czy Anią Nowak. Ważnym punktem ekspozycji jest instalacja zaprojektowana przez Dashę Chechushkovą, w ramach której prezentowane są prace kilkunastu młodych osób z ukraińskiego kolektywu fra fra fra.

Wystawa pomyślana została jako przestrzeń eksperymentów, która zachęca do odkrywania możliwości, jakie dają kamera filmowa, poezja, działania performatywne czy praktyki teatralne – od pogłębiania umiejętności krytycznego myślenia i społecznej świadomości po wsparcie w radzeniu sobie z kryzysami emocjonalnymi.

Jednocześnie pokazywane prace traktują adolescencję nie tylko jako kategorię wieku, biologii, lecz także jako stan umysłu. Tworzą tym samym uniwersalną opowieść o kruchości, wstydzie i szukaniu sensu, w której mogą odnaleźć się zarówno osoby nastoletnie, jak i dorosłe.