Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki i Instytut Narutowicza zapraszają na wydarzenie upamiętniające prezydenta Gabriela Narutowicza, a także poświęcone refleksji nad kondycją debaty publicznej w Polsce.

Demokracja nie jest dana raz na zawsze. Słabnie, gdy oswajamy się z językiem nienawiści, agresja przestaje nas poruszać, a milczenie przejmuje obowiązki odpowiedzialności. Dlatego dziś – w miejscu naznaczonym historią — mówimy o tym głośno.

Sto trzy lata temu w budynku Zachęty zginął prezydent Gabriel Narutowicz. To miejsce pamięta moment, w którym słowa przerodziły się w przemoc. Dziś wracamy do ówczesnych wydarzeń, by upominać się o kulturę rozmowy i o wspólnotę, których demokracja potrzebuje, by trwać.

godz. 17
Przemoc polityczna w Polsce — debata
hol główny | sala kinowa 

goście: Kacper Rękawek, Cezary Łazarewicz, Przemysław Witkowski
prowadzenie: Katarzyna Kasia

Rozmowa o źródłach agresji w życiu publicznym, o mocy języka i o tym, jak budować bezpieczeństwo oraz odpowiedzialność w przestrzeni politycznej.

godz. 18
Spotkanie z Łukaszem Surowcem oraz pokaz premierowego filmu o wyborze Gabriela Narutowicza na prezydenta
hol główny

Obowiązuje limit miejsc 

Łukasz Surowiec przywołuje historię, którą pamięta niewielu.

Dziewiątego grudnia 1922 roku Gabriel Narutowicz zostaje wybrany na prezydenta. Dwa dni później przyjmuje zaprzysiężenie — w atmosferze napięcia, lęku i narastającej przemocy. Ulice Warszawy stają się miejscem ataków na osoby uznawane za „niepolskie”, głównie Żydów. Nacjonalistyczne bojówki próbują uniemożliwić prezydentowi i posłom dotarcie do Sejmu.

Jedenastego grudnia na placu Trzech Krzyży ginie Jan Kałuszewski — działacz robotniczy, związkowiec, członek Polskiej Partii Socjalistycznej, trafiony kulami endeckich bojówek podczas ulicznych rozruchów. Jego postać powraca w filmie i w portrecie przygotowanym przez artystę na podstawie jedynego zachowanego zdjęcia.

Zapraszamy na filmowy spacer śladami wydarzeń grudnia 1922 roku. Wspólnie przywołamy pamięć o ofiarach tamtych dni i zadamy pytania o obecność przemocy w kształtowaniu naszej współczesnej tożsamości.

godz. 19
Działanie performatywne Marty Romankiv i spotkanie z artystką
hol główny
> stwórz swoje przemówienie

Zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie, które angażuje publiczność w refleksję nad władzą, wspólnotą i przestrzenią dla głosu każdego z nas.

Sto trzy lata temu w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych Eligiusz Niewiadomski, polski nacjonalista, malarz i krytyk sztuki zastrzelił pierwszego prezydenta Polski. Ta historia nie należy wyłącznie do przeszłości, ale odwołuje się też do teraźniejszości i przyszłości, prowokując do zastanowienia się, czego uczą nas takie wydarzenia i jaką wspólnotę chcemy dziś budować.

Marta Romankiv zaprasza do wspólnotowego performansu, który stawia fundamentalne pytania: komu dajemy przestrzeń do formułowania politycznych wizji przyszłości i czy tworzymy ją sami dla siebie? Tego dnia w Zachęcie, w centralnym, reprezentacyjnym miejscu, stanie prezydencka mównica. Każda osoba — niezależnie od płci, pochodzenia, tożsamości, normatywności czy nienormatywności, sprawności czy niesprawności — może wygłosić własne „prezydenckie” przemówienie. To moment, w którym utopie spotykają się z rzeczywistością, a głos jednostki staje się częścią wspólnej narracji. Wszystkie przemówienia zostaną nagrane i odtworzone następnie w przestrzeni galerii, składając się na zbiorową pamięć i refleksję nad tym, co oznacza władza, odpowiedzialność i przestrzeń dla głosu każdego z nas.

godz. 20
Koncert zespołu Hańba!
sala kinowa
> formularz zapisu na koncert

Zespół powstał jako fikcyjna orkiestra uliczna. Bohaterowie tej opowieści, wspierani przez słowa poetów – od Juliana Tuwima i Władysława Broniewskiego, po mniej znanych, jak Edward Szymański, Lucjan Szenwald, Zuzanna Ginczanka czy Józef Wittlin – a także przy użyciu podwórkowego instrumentarium, piętnowali zło i nienawiść świata lat 30. i 40. XX wieku.

Dziś, w drugiej dekadzie działalności zespołu, granice między fikcją, poezją a historycznym kontekstem zacierają się. Opowieść Hańby! staje się równocześnie komentarzem o smutnym obrazie współczesności, w którym historia spotyka się z teraźniejszością.

W 2018 roku członkowie zespołu zostali uhonorowani Paszportem „Polityki” „za muzyczno-literacko-polityczną rekonstrukcję, która zaskakuje: twórczo odświeża formułę folku i punka, a przy tym celnie opisuje dzisiejsze polskie konflikty i zagrożenia”.

Wydarzenie współorganizowane przez Dzielnicę Śródmieście

Współorganizatorzy:

Wydarzenie współfinansowane przez: